AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ
UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ
EĞİTİM YÖNETİMİ VE DENETİMİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
YÖNETİM EVRİMİNDE FAYOL’UN YÖNETİME KATKILARI HANGİ ALANDA OLMUŞTUR?
YÜKSEK LİSANS DÖNEM ÖDEVİ
(YÖNETİM DÜŞÜNCESİNİN EVRİMİ)
DANIŞMAN
Prof.Dr. Canan ÇETİN
HAZIRLAYAN
Mükerrem KALKAN
0877B005
GÜMÜŞHANE
2009
ÖN SÖZ
Henri Fayol bir yönetim öncüsüdür. Modern sanayi işletmelerinin yönetimine ciddi katkılar sağlamıştır. Fayol işlerin küçük parçalara ayrılıp ayrıntılı inelenmesinden ziyade, örgütün tümünün yönetimi üzerinde durmuştur. Fayol sınai işlemlerin gerektirdiği işleri altı bölüme ayırmış ve yönetim işlerini de planlama,örgütleme, koordinasyon, kontrol bölümlerine ayırmıştır. Esasında Fayol’un önemle üzerinde durduğu bölüm yönetim ileri bölümüdür.
Fayolizm birçok ülkede bir ekol olarak tanınmıştır. Yönetimle ilgili geliştirdiği ilkeleri bugün hâlâ önemini korumaktadır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Planlama,Örgütleme,Kumanda,Koordinasyon,Kontrol
İÇİNDEKİLER
I. Önsöz……………………………………………………………….2
II.İçindekiler………………………………………………...………...2
- Planlama………………………………………………………..…2
2. Örgütleme…………………………………………………..……....3
3. Kumanda…………………………………………………………...5
4. Koordinasyon……………………………………………………....5
5. Kontrol……………………………………………………………..6
Kaynakça……………………………………………………………..7
Özgeçmiş……………………………………………………………...7
1. Planlama
“Yönetim, ileriye bakmak demektir.” Özlü sözü iş aleminde planlamaya verilen önemi anlamak için yeterlidir.Planlama, yönetimin tamamı demek değilse bile, her halükârda onun esaslı bir kısmıdır.Planlama, bu durumda geleceği hesaplamak ve onu hazırlamak manasına gelir. Planlama faaliyete geçmek demektir.” (Fayol,2008,s.53)
Herhangi bir iş yapılacağı zaman plan yaparsanız nereye gideceğinizi bilirsiniz, ama planınız yoksa rotanızı şaşırırsınız. Rotanız yoksa geminizin karaya ulaşması tamamen rüzgarın insafına kalmış. Rüzgar sizi nereye sürüklerse siz oraya gidersiniz. Kaptan rota doğrultusunda gemisini karaya ulaştırabilendir. Hep ileri bakmak planlı olmaktan geçmektedir.
“İş planı, örgütün bir müddet için tahmin edilen rotasını belirlemek üzere hazırlanmış bir tablodur.”(Fayol,2008,s.53)
İş planı yönetici için vazgeçilmez bir araçtır. Yönetici önünü görmesi için plan yapar. Tabii bu planda bulunması gereken bazı özellikler vardır.
“İyi bir iş planında birlik olaması gerekir. Birden fazla planın bulunması uygulamada sıkıntılar doğurur. Planlar birkaç kısma ayrılabilir.Planın yol gösterici etkisi sürekli olmalıdır.Büyük örgütlerde yıllık plan yapmak genel bir ilkedir. Plan yenilemeye uygun olacak şekilde esnek olmalıdır. Plan örgütün alt birimlerini de dikkate alacak şekilde açık ve anlaşılır olmalıdır.Kısaca birlik, süreklilik, esneklik ve açıklık iyi bir iş planının genel özellikleridir.
“İyi analiz edilmiş bir plan, iyi örgütlenme, iyi kumanda, iyi koordinasyon ve iyi kontrolle uygulanabilir.” (Fayol,2008,s.60)
“ Plan, ilk zamanlarda kendini hissettirmeyen fakat örgütü gittikçe hedefinden uzaklaştıran değişmelere karşı korur.
İyi bir iş planı oluşturacak yöneticinin:
- İnsan kullanma sanatını bilmesi,
- Çok faal olması,
- Az çok manevi cesarete sahip,
- Görevlerinde istikrar kazanmış,
- Örgütün meşgul olduğu iş üzerinde az çok yetkisi olan,
- Tecrübeli bir kişi olması gerekir. (Fayol,2008,s.62)
Yönetici insanları yönetme yetisine sahip değilse zaten onun yaptığı plan da işlevsel olmaz. Hayatta birtakım zorluklara göğüs gerecek ve zor anlarda cesur kararlar alabilecek bir yöneticinin yapacağı planda bunları planın bir kısmında işler. Kendi yaşadığı deneyimleri iş sahasında kullanabilenler gerçek yöneticilerdir.
2. Örgütleme
“Bir işletmenin organizasyonunu yapmak, onun işlemesi için malzeme, tesisat sermaye, memur ve işçi gibi gerekli tüm unsurlarla donatılması demektir.” (Fayol,2008,s.66)
“Bir yönetim organizmasının çalışma sınırını, sadece hareket aktarıcıların çokluğu arasında temel gücün azalmasında aramak doğru değildir.Bunu, en tepede bulunan yöneticinin yetersizliğinde aramak daha doğrudur. Merkezî güç zayıflayınca, merkezkaç güç öne çıkar.” (Fayol,2008,s.73)
Bir okulda müdür neyse kurumu odur diye bir bilgi vardır. Bunu tüm örgütler içinde diyebiliriz. Baş neyse geriside odur. Bir sıkıntı varsa ilk önce başa bakmak lazım. Eğer yönetici yönetim gücüne sahip değilse kurumun işleyişinde bir takım sıkıntılar olacaktır. İyi bir yönetici takımının lideridir. Lider takımını başarıya her türlü zorluğa rağmen takımını başarıya ulaştırabilendir.
“Fonksiyonel yönetim, müdür yardımcısından başlayarak aşağı doğru hiyerarşinin tüm aşamalarındaki bireylerin herbirine mümkün olduğu kadar az yetki vermektir.” (Fayol,2008,s.83)
“İdeal bir yönetici, kendisine sunulan idarî, teknik, ticarî, malî vs. tüm konuları halledebilme gücüne sahip olmakla beraber, gerek fikirce ve gerek vücutça sağlam ve yöneticilik makamına yüklenen ilişkileri yönetim, kumanda ve kontrol gibi ağır yüklere karşı koyabilecek derecede yeterli bir güce sahip olan kişidir. Küçük işletmeler için böyle bir yönetici bulmak istisna kabilindendir. Büyük işler için bu niteliklerde bir kimse bulunamayacağı gibi, daha büyük işler için hiç bulunamaz. Büyük bir örgütte uğraşılması gereken tüm konuları kavrayıp halledebilecek güçte bir kimse yoktur.Büyük bir örgütün tüm gereklerini, tek başına halledecek kadar çok vakti ve gücü olan kimse bulunamaz.” (Fayol,2008,s.88)
Yönetici örgütü aldığı yerden daha yükseklere taşıyabilecek kapasiteye sahip olmalıdır. İşbaşında iken durumu idare etmek hiçbir yenilik yapmamak yöneticilik değildir. Yönetici kurumunu çağ ötesine taşımasını bilmelidir. Hem fikir safhasında hem de aksiyon safhasında örgütüne liderlik etmelidir. Organizasyonun içinde olan bitenden haberdar olmalıdır. Hem kendi aklını kullanmalı hem de örgüt çalışanlarının aklını kullanmalıdır.
“Büyük işletme yöneticilerinde bulunması gereken nitelik ve vasıflar şunlardır:
1.Sağlık ve bedeni güç
2.Zeka ve akıl gücü
3.manevi güçler
4.Güçlü bir genel kültür
5.İdarî yetenekler
6.Bütün temel görevler hakkkında genel bilgi
7.İşletmenin uzmanlığı olan karakteristik işte mümkün olduğu kadar geniş bilgi.”. (Fayol,2008,s.90)
“Örgüt şeması, yalnız yapının oluşturulmasına özgü değildir. İş bitirildiğinde, memurlarda veya işlerdeki yeniliklere bağlı olarak tadilata gerek görülebilir. Sosyal yapının bir kısmında meydana gelecek her türlü tadilatın geniş ölçüde yankılarının olması ve işlerin genel gidişini etkilemesi mümkündür. Bu akisleri keşfetmek ve tedbirleri almak için tabloda ayrıca kolaylıklar vardır. Fakat, şema daima günü gününe işlenmelidir.Bu şartlarda kıymetli bir yönetim aracı haline gelir.” (Fayol,2008,s.96)
“Geleceğin mühendisleri, okul sıralarında çok vakit harcıyorlar. Genç, dürüst, atak hatta biraz da hayal gücüyle dolu mühendislere ihtiyacı olan sanayi örgütlerimiz okuldan çıkanların yorgun, fikren ve bedenen kansız, her işi kolaylaştıran güzel ve keyifli çalışma kudretini kazanmamış olduklarını görmektedirler. Tedrisattan faydasız şeyleri kaldırmakla yeni mühendislerin faal hayata daha iyi hazırlanmış olarak daha erken atılacaklarından eminim.” (Fayol,2008,s.96)
Türk eğitim sisteminde de benzer sıkıntılar vardır. Üniversite öğrencisi iş hayatında kullanamayacağı bir yığın teorik bilgiyi depolamaktadır. Bilgi çöplüğü haline gelmiş bireyler bu bilgileri işleyecek potansiyele ulaşamamaktadırlar. Olması gereken teori ve uygulamayı iç içe yapmak. Teori olmadan uygulama, uygulama olmadan teori bir işe yaramaz. Bizim işi işte öğreniyoruz. Yani işle ilgili önceden hiçbir hizmetiçi eğitimden geçmeden işe başlıyoruz. Hatalarımızdan ders çıkarak doğruları bulmaya çalışıyoruz. Bu her birey için böyle. Niye daha önce bu bilgi ve tecrübeler yeni işe başlayacak olanlara aktarılsa daha iyi olmaz mı?
3. Kumanda
“Sosyal yapı oluştuktan sonra onu işletmeye sıra gelir ki, bu da kumanda işidir. Kumanda işi işletmenin, her birinin üzerine almış olduğu iş kısmına ait görev ve sorumluluğu ayrılmış olan çeşitli yöneticilere dağıtılmıştır. Kumandadan maksat, her yönetici için kendi kısmını oluşturan memurların tümünden, örgütün çıkarına olarak azami faydayı sağlamaktan ibarettir. (Fayol,2008,s.118)
Yönetici örgüt içindeki yaşananları bilmeli ve ona göre önlem almalıdır.
“Kumanda mevkiinde bulunacak bir yönetici:
1.Emri hakkındaki tüm memurlar hakkında bilgi sahibi olmalıdır.
2.Niteliksiz çalışanları işten çıkarmalıdır.
3.İdare ettiği örgütü memurlarına bağlayan mukaveleleri bilmelidir.
4.Bizzat kendisi maiyetine örnek olmalıdır.
5.Sosyal yapıyı düzenli olarak kontrol edip izlemelidir, bu teftişlerinde sinoptik tablolardan yaralanmalıdır.
6.Başlıca yardımcılarını komisyon halinde toplamalı ve orada yönetim birliği ve çabaların hep aynı hedefe yönlendirilmesi esaslarını belirtmelidir.
7.Kendini ayrıntılara kaptırmamalıdır.
8.Memurlar arasında çalışkanlığın, teşebbüs fikrinin ve sadakatin hakim olmasını amaçlamalıdır. (Fayol,2008,s.119)
4. Koordinasyon
“Koordinasyon, bir örgütün işlemesini kolaylaştıracak ve başarılı olmasını sağlayacak şekilde tüm çalışmalarını uyumlu hale getirmek demektir.Her çalışan kısmın maddî ve sosyal parçasına , kendisinden beklenen işi güvenli ve az masrafla yapabilecek en uygun ölçüleri verebilmektir. Teknik, ticarî,malî vs. herhangi bir işte, o işin örgütün tüm çalışan kısımları için gerektireceği görev ve sonuçların hepsini hesaba katmaktır. Masrafları, örgütün malî kaynakları, binaların, teçhizatın ve tesisatın ölçülerini üretimin ihtiyaçlarına , malzeme ve lojistiği satın almaya , satışları uyumlu hale getirmektir. (Fayol,2008,s.127)
“Her kısım servisin emri altındaki iş birimleri ve onlara tabi olan görevlerden, gerek örgütün yaptığı işten paylarına düşen görevin gerek birbirine karşı yapacakları karşılıklı yardımın ne olduğunu net olark bilirler.” (Fayol,2008,s.127)
“Çalışanları daima gözü açık bulundurmanın ve onların görevlerini kolaylaştırmanın eniyi çaresi, departman yöneticilerinin yapacakları toplantı ve görüşmelerdir.” (Fayol,2008,s.128)
Örgüt yöneticisi periyodik aralıklarla örgüt çalışanlarıyla toplantılar yapıp bu toplantılarda örgütün işleyişiyle ilgili bilgi alması ve ortaya çıkan problemlerle ilgili çözümler üretmesi gerekmektedir.
“Planlama için iş planı, sosyal yapı için çalışanlara mahsus özel şemalar neyse, bütün çalışmalar arasında koordinasyon sağlamak için de komisyon görüşmeleri odur. (Fayol,2008,s.131)
5. Kontrol
Bir örgütte kontrol, her şeyin yapılan plana, verilen emirlere ve kabul edilen ilkelere uygun olarak yürüyüp yürümediğini denetlemek demektir. Kontrolle amaçlanan, yapılan hataları,yanlışları meydana çıkarıp, onları düzeltmek ve bir daha tekrarlamalarını engellemektir.” (Fayol,2008,s.131,132)
Bir okul müdürünü ele alırsak okul müdürü odasından çıkmayıp sadece büro memuru gibi gelen evrak takip eden konumunda olsun. Bu müdür kurumu sadece odasından ibaret olduğunu sanır. Olaylara sığ pencereden bakar. Bu örgütte sıkıntılar hiç bitmez. Çünkü çözüm makamındaki müdür işeri savsaklamaktadır. Müdür okulun her türlü işleyişinden haberdar olması gerekmektedir. Sürekli kurum içerisinde gezen ve işleyişteki sıkıntılara anında müdahale eden müdür gerçek yöneticidir. Odasından çıkmayan müdür kolayca birilerin güdümüne girebilir. Yanlış kararlar alma olasılığı yüksektir.
Bir kontrolün etkili olabilmesi için uygun zamanda yapılması ve yaptırımın bulunması gerekir. Başarıyla yapılmış bir kontrolden alınan sonuçlar tam vaktinde gelmeyecek olursa, hiçbir işe yaramaz. Sonra kontrolden elde edilen maddî sonuçlar bile bile ihmal edilecek olursa, o kontrole gerek kalmaz.” (Fayol,2008,s.133)
Denetimlerin yeri ve zamanı iyi ayarlanmalıdır. Yoksa etkisi az olur. Kurum çalışanları iş başında kontrol edilmeli ve uygulanmada görülen aksaklıklar tespit edilmeli, bir kusuru olanlara yaptırım uygulanmalı.
“Tarafsızlıktan maksat, doğru bir vicdan sahibi olmak ve kontrol yapanın, kontrol edilene karşı tamamen bağımsız olması demektir.Kontrol edenin,edilene herhangi bir derecede bağlılığının olması, hatta ikisinin arasında çıkar, akrabalık ve arkadaşlık gibi bir münasebet bulunması, kontrolü şüpheye düşürmeye yeterdir. (Fayol,2008,s.134)
Belki de yöneticide bulunması gereken en önemli özellik kurum çalışanları arasında adil bir yönetimi sağlamasıdır. Eğer örgüt çalışanları arasında bir ayrım yapılıyorsa o örgüt içerisinde çalışma huzurundan söz edilemez. Adil bir yönetim varsa örgüt kapasitesinin üstünde bir başarıyı sağlayacaktır.
KAYNAKLAR
1.Fayol,Henri.(2008).Genel ve Endüstriyel Yönetim.Ankara
ÖZGEÇMİŞ
Mükerrem KALKAN
KİŞİSEL BİLGİLER
Doğum Tarihi : 10.07.1978
Doğum Yeri : Kelkit / Gümüşhane
Medeni Durumu : Evli
EĞİTİM
Yüksek Lisans : Ahmet Yesevi Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Eğitim Yönetimi ve Denetimi Yüksek Lisans Programı, 2009 - devam ediyor.
Lisans : Atatürk Üniversitesi – Erzincan Eğitim Fakültesi – Türkçe Öğretmenliği Bölümü, Erzincan, 2002.
Lise : Muammer ve Enver Şahin İmam Hatip Lisesi – Sosyal Bilimler Bölümü, Gümüşhane, 1996.
Ortaokul : Söğütlü Ortaokulu, Gümüşhane, 1992.
İlkokul : Söğütlü İlkokulu, Gümüşhane, 1988.
ÇALIŞTIĞI KURUMLAR
2008- 75.YIL İMKB YİBO, Kelkit, Gümüşhane devam ediyor
2004 – 2008 : Cumhuriyet İlköğretim Okulu, Kelkit, Gümüşhane - devam ediyor.
2002– 2004 : Fatih İlköğretim Okulu, Kaynarca, Sakarya
İLETİŞİM
Mail : mukerremkalkan@hotmail.com
Web: www.mukerremkalkan.com
Gsm: 05354930252
|