AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ
UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ
EĞİTİM YÖNETİMİ VE DENETİMİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
TÜRKİYE’DE OKULLARDAKİ REHBERLİK UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
YÜKSEK LİSANS DÖNEM ÖDEVİ
(OKUL REHBERLİK HİZMETLERİ VE YÖNETİMİ)
DANIŞMAN
Yrd. Doç.Dr. Hamiyet SAYAN
HAZIRLAYAN
Mükerrem KALKAN
0877B005
GÜMÜŞHANE
2009
ÖN SÖZ
Rehberlik bireyin kendini gerçekleştirme sürecidir. Bu süreci yöneten uzman kişi de rehber öğretmenidir. Bilimsel ve sistematik profesyonel yardım anlayışı kabul edilen anlayıştır. Rehberlik, eğitimin belirlediği temel amaçlara yönelmiş ve yine eğitimin, niteliğini kısmen değiştirmiş, özel tekniklerle ve örgütlenmiş olarak yapılan bir eğitim biçimidir.
Kapasitelerini kullanan insan başarılı ve mutlu insandır. Rehberliğin amacı da insanın yaşamda mutlu olmasına yardım etmektir.Rehberlik ilk defa Amerika’da 1900 yılların başında, ülkemizde ise 1950’li yıllarda görülmeye başlanmıştır.
Temelde eğitsel, mesleki ve kişisel olmak üzere üç rehberlik türü vardır. Bunların hepsi birbirini tamamlayan bir bedenin organları gibidir. Nasıl vücudun bir bölgesindeki rahatsızlık diğer kısımları etkiliyorsa bireyin eğitsel alandaki eksikliği mesleki ve kişisel alanlarını etkilemektedir. Rehberliğin bütün süreçleriyle değerlendirmek zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.
Öğrenciler mesleğe yönlendirilirken kişilik, ilgi, yetenek özelliklerine yönlendirilmelidir. Gelecekte iş imkanı olabilecek mesleklere yönlendirilmelidir. Okullarda rehberlik hizmetlerin daha önem verilmesi, sorunların rehberlik sayesinde minimal düzeye indirilmesi mümkündür.Özellikle öğrencilerin ergenlik dönemini sağlıklı bir şekilde atlatması için rehberlik servisine büyük iş düşmektedir. İlköğretimde daha çok eğitsel rehberliğe; ortaöğretimde meslek rehberliğine ağırlık tanınırken, yükseköğretimde, kişisel rehberliğe ağırlık verilmektedir. Rehberlik insanın yaşamının her anında ihtiyaç duyduğu bir gereksinimdir. Rehberlik ve Psikolojik Hizmetler konusunda
toplumun bilinçlendirilmesi sorunların çözümünde etkili olacaktır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER : Eğitim , Rehberlik , Okul
İÇİNDEKİLER
I. İÇİNDEKİLER……………………………………………………....3
1 . REHBERLİĞİN TANIMLARI……………………………………4
2. REHBERLİĞİN AMAÇLARI……………………………………..5
3. REHBERLİĞİN ÖNEMİ……………………………………………6
4.REHBERLİK ÇALIŞMALARININ TARİHÇESİ……………….6
4.1. Ülkemizdeki Rehberlik Çalışmalarının Tarihçesi……….7
5. REHBERLİĞİN TÜRLERİ………………………………………..7
5.1. Eğitsel Rehberlik ve Psikolojik Danışma…………….....8
5.2. Mesleki Rehberlik ve Psikolojik Danışma……………….8
5.3. Kişisel Rehberlik ve Psikolojik Danışma……………..…9
6. OKULLARDAKİ REHBERLİK HİZMETLERİ………………10
6.1.Psikolojik Danışma Hizmetleri………………………………11
6.2.Oryantasyon Hizmeti( Yeni Ortama Alıştırma)………… 11
6.3.Bireyi Tanıma Hizmeti………………………………………..11
6.4.Bilgi Toplama Ve Yayma Hizmeti………………………………12
6.5.Yöneltme Ve Yerleştirme Hizmetleri……………………….12
6.6.İzleme ve Değerlendirme Hizmetleri………………………….13
6.7.Müşavirlik ( Konsültasyon)Hizmeti………………………..13
7.İLKÖĞRETİMDE REHBERLİK…………………………………14
7.1..İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri…………14
7.2.İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve
Öğretmen İlişkileri…………………………………………….15
7.3. İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve
Öğrenci İlişkileri……………………………………………….16
7.4..İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve
Yönetim İlişkileri……………………………………………….17
8.ORTAÖĞRETİMDE REHBERLİK……………………………...17
8.1 . Ortaöğretimde Okula ve Mesleğe Yöneltme……………19
9.YÜKSEK ÖĞRETİMDE REHBERLİK………………………....19
9.1. Yüksek Öğretimde Rehberlik ve Psikolojik
Danışma………………………………………………………...21
Kaynaklar………………………………………………………………21
Özgeçmiş………………………………………………………………..24
1 . REHBERLİĞİN TANIMLARI
Rehberlik kendi istek ve imkanları ile toplumda kendisine açık gelişme imkanları ve beklentileri tanıması ve bunları en iyi biçimde uzlaştırabilmesi için bireye yapılan profesyonel ve sistematik yardımdır (Kuzgun , 1988) .
Bireyin en verimli şekilde gelişmesini ve doyum verici uyumlar sağlamasında gerekli olan tercihleri, yorumları planları yapmasına ve kararlar vermesine yarayacak bilgi ve becerileri kazanması bu tercih ve kararları yürütmesi
için, bireye yapılan sistemli ve profesyonel bir yardımdır (Altıntaş , 2003:5) .
Rehberlik, bireyin yeterlilikleri ve yetenekleriyle en üst düzeyde gelişerek gereksinmelerini doyurmasında, benliğine uygun rol kavramları geliştirerek çevresindeki durumlarla ilişkisinde uyum sağlaması için gerekli problem çözme, karar verme bilgi ve becerisini kazanmasında; benlik kavramı ile bağdaşan doğal ve toplumsal ‘’gerçeği’’ içinde öğrenen olarak anlamlı ve mutlu bir yaşam sürmesinde bireye profesyonel kimselerce yapılan bilimsel ve sistematik yardım sürecidir (Özoğlu, 1997).
Kepçeoğlu (2001) incelediği tanımlar sonucunda rehberliği şu şekilde tanımlamaktadır : “Rehberlik,kendini anlaması problemlerini çözmesi,gerçekci kararlar alması, kapasitelerini kendine en uygun düzeyde geliştirmesi, çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolojik yardımlardır. ”
Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici uyumlar sağlamasında gerekli olan tercihleri, yorumları, planları yapmasına ve kararları vermesine yarayacak bilgi ve becerileri kazanması ve bu tercih ve kararları yürütmesi için bireye yapılan sistemli ve profesyonel yardımdır (Tan, 2000 , s . 18) .
2. REHBERLİĞİN AMAÇLARI
Eğitim anlayışı bireyin bedensel, duygusal, zihinsel ve sosyal yeteneklerinin kendisi ve mensup olduğu toplum için en uygun şekilde tümüyle gelişmesini amaçlar. Rehberlik ise, eğitimin belirlediği temel amaçlara yönelmiş ve yine eğitimin, niteliğini kısmen değiştirmiş, özel tekniklerle ve örgütlenmiş olarak yapılan bir eğitim biçimidir. Eğitimde rehberlik, amaçlara ulaşmada eğitime yardımcı olmakla birlikte, amaçlara ulaşmayı engelleyen faktörlere karsı da koruyucu bir önlem olarak ortaya çıkmıştır (Yılmaz, Hasan
ve Üre, 2002,s.33).
Rehberliğin temel ya da nihai amacı kişinin kendini gerçekleştirmesidir. Kendini gerçekleştirme hümanistik psikoloji ekolünün ortaya koyduğu bir kavramdır (Yeşilyaprak , 2003 , s. 7) .
Yaşamayı bir iş olarak kabul edersek, her işte olduğu gibi bu işte de başarılı ve mutlu olmak için bazı niteliklere sahip olmak gerekecektir. Bireylerin yukarıdaki tanımlarda önemli bir kısmına değinilen bu nitelikleri kazanmalarına yardım etme, rehberliğin amacıdır (Erkan , 2003 , s. 2) .
İlk olarak, insancı görüşün önemli temsilcilerinden biri olan Maslow tarafından kullanılmıştır. Kendini gerçekleştiren insan tüm yeteneklerini ve gizil güçlerini içinde yaşadığı ana göre sonuna kadar kullanabilen kimsedir. Kendini gerçekleştirme bireyin her yönüyle kapasitelerini sonuna dek geliştirebilmesi ve daha verimli ve mutlu bir düzeye ulaşabilmesidir. Temel gereksinmelerinde doyum sağlayan insan kendini daha iyi ve daha özgür hissedecek sonuçta kendisinde var olan tüm potansiyelleri açığa çıkaracaktır. Yani gerçek anlamda kendisi olacak ve kendini gerçekleştirebilecektir ( Kılıççı, 1992, s. 22-23) .
Kendini gerçekleştirme kavramının gelişiminde Maslow ile Rogers'ın katkıları büyük olmuştur. Maslow’a göre, insanın davranışlarına yön veren ana güdü insanın kendini gerçekleştirme güdüsüdür. Rogers, kendini gerçekleştirme kavramı ile aynı anlama gelen “tam verimlilik” kavramını kullanmıştır (Kepçeoğlu, 1996 , s.14) .
3. REHBERLİĞİN ÖNEMİ
Psikolojik danışma bireylere, amaçlarına ulaşmalarında yardımcı olan bir kişiler arası ilişki süreci olup, danışma sürecinde yardımcı olunabilecek konulardan bazıları şunlardır: Benliği anlamak, bugün ve gelecek hakkında bilgi sahibi olmak, önemli kişisel kararlar almak, başarılabilecek ve büyümeyi hızlandıracak kişisel amaçlar belirlemek, istenilen fakat gerçekleştirilmesi mümkün olan bir gelecek kavramı oluşturmak için planlar yapmak, kişisel ve kişiler arası problemlere etkili çözümler getirmek, etkisiz davranışları daha etkili davranışlara dönüştürmek, çevresel zorluklar ve yaşam şartları ile baş etmek, kayg , suçluluk, kendini küçük görme, yalnızlık, yabancılaşma, umutsuzluk ve kendine güvensizlik gibi benliği bozan ve olumsuz duygulara yol açan kısımları kontrol altına almak, kişiler arasında etkili ilişki kurma yollarını öğrenmek ve uygulamak, önemli kişisel kararlar verebilmek için karar verme sürecinin temel gereklerini öğrenmek ve bundan yararlanmak, benlik için bir beğeni ve saygı duygusu kazanmak ve kişinin temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği konusunda iyimser olmak ( Etsenberg ve Delaney, 1993, s.27 ).
4.REHBERLİK ÇALIŞMALARININ TARİHÇESİ
Rehberlik çalışmalarının başlangıcı ve gelişmesinde A.B.D. öncülük etmiştir. Rehberlik uygulamaları ilk olarak meslek seçimine, iş bulmaya yardım hizmetleri olarak başlamış daha sonra bireyin eğitsel ve kişisel gelişimini de kapsamak üzere genişlemiştir. Mesleki rehberlik çalışmalarının gelişmesinde 20. yüzyılın başında yapılan zeka ve yetenek testleri önemli rol oynamıştır. Bu ölçümler sonucunda insanların farklı yeteneklere sahip oldukları ve buna göre de her bireyin üstün ve farklı olduğu ve bu yeteneğini kullanabileceği bir iş ve meslekte daha başarılı olabileceği görüşü benimsenmeye başlamıştır. Bu düşünceyle ilk kez 1908’de Boston’da Frank Parsons iş arayanlara hizmet vermek amacıyla büro açmış ve iş
isteğiyle müracaat edenlerin ilgi ve yeteneklerini saptayarak uygun bir işe yerleştirme hizmeti vermeye başlamıştır. Daha sonrada 1909’da ‘’Meslek Seçimi’’ adlı kitabı yazmıştır. İlk olarak okul dışında ve mesleğe yerleşmeye yardım olarak başlayan rehberlik hizmetleri A.B.D’ de 1913 yılında eğitim sistemine alınarak sistemli bir şekilde gelişmeye başlamıştır ( Yeşilyaprak, 2003, s. 22-23 ).
4.1. Ülkemizdeki Rehberlik çalışmalarının Tarihçesi
Amerikan toplumuna kaynaklık eden temel ideal ve felsefe kişiye insan olarak büyük değer vermiştir. Bu yüzden rehberlik faaliyetlerinin Amerika’da doğup şekillenmesi tesadüf değildir . 19. yy sonlarında Amerikan toplumunda birçok eğitimci, düşünür ve vatandaşlar okulların gençleri bütün haklarını daha iyi kullanabilecekleri birer psiko-sosyal varlık olarak ve topluma katkıda bulunabilecek birer üretici olarak daha iyi yetiştirilmeleri konusuyla yakından ilgilenmeye başlamışlardır. Bunun sonucu olarak bireysel eğitime, çocukların bio-psiko-sosyal ihtiyaçlarına ve toplumun ihtiyaçlarına dikkat artmıştır ( Tan , 2000 , s. 22-23 ) .
Başlangıç yılları aşamaları içinde 1953-54 yılında ilk defa Gazi Eğitim Enstitüsü, Pedagoji ve Özel Eğitim bölümleri ders programlarına rehberlik dersinin konulması ve 1955’de Ankara Demirlibahçe İlkokulunda ilk rehberlik merkezinin açılması sayılabilir ( Kuzgun, 1992 ).
Daha sonra 1960’dan sonra kalkınma planlarında şura çalışmalarında özellikle ‘’Yöneltme’’ hizmetleri esas eksen olmak üzere rehberlik anlayışı ve hizmetlerine yer verildiği görülmektedir. Bunun sonucu olarak 8.Milli Eğitim şurasında ortaöğretimin yeniden düzenlenmesi çerçevesinde 9.sınıfın ‘’Yöneltme’’ sınıfı olması, gençleri ilgi ve yeteneklerine uygun olan programlara yönlendirilmesi, yatay ve dikey geçişlerin yapılması kararları alınmıştır . Bu kararlar doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı 1970-71 öğretim yılında 24 okulda rehberlik uygulamalarını resmen başlatmış ve her yıl bu sayıyı arttırmıştır ( Kepçeoğlu, 1993 ).
5. REHBERLİĞİN TÜRLERİ
Rehberlik, genel olarak, hizmetin kişiye ya da gruba verilişine, rehberliğin fonksiyonuna ve yapıldığı alana göre sınıflandırılabilir. Problem alanına göre rehberlik üç gruba ayrılır . Birey bir bütündür. Onun problemleri de bütünün içinden bir durumdur . Bu sebeple rehberlik ve psikolojik danışma oluşumu da bütündür. Sadece bilimsel inceleme kolaylığı açısından rehberlik , hizmetin yöneldiği problem alanına göre ‘’Eğitsel Rehberlik’’, ‘’Mesleki Rehberlik’’ ve ‘’Kişisel Rehberlik’’ olarak üçe ayrılmaktadır ( Tan, 2000, s. 104 ).
5.1. Eğitsel Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Eğitsel sorunlarla ilgili olarak eğitim sisteminde bireye veya bireylere görülen yardım etkinliklerine Eğitsel Rehberlik ve Psikolojik Danışma denmektedir ( Özoğlu, 1997, s. 94 ) .
Eğitsel Rehberlik ; öğrencilere okul seçme, okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama, alan ve ders konularında sağlıklı tercihler yapma, verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma, öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma, yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi konularda yapılan yardımları içerir ( Ilgar, 2002, s. 40 ).
5.2. Mesleki Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Bireyler yaşamları boyunca çeşitli karalar verirler ve seçimler yaparlar. Bireylerin yaşamları boyunca verdikleri kararların en önemlilerinden biri de meslek seçimi kararıdır. Bireyin seçmiş olduğu meslek, sosyal ve ekonomik çevresi, çalışma ortamı ve hatta eş seçimi gibi birçok konuda belirleyici rol oynamaktadır ( Sayın, 1989,s.94 ).
Meslek kişinin hayatında çok önemli bir yere sahiptir . Mesleğin zamanla kişinin karakterini de etkilediği bilinen bir gerçektir . Baltacıoğlu , meslek çevresi ile ahlakileşme arasında büyük bağlılık görür . Çünkü fert daima meslek çevresi içerisindedir . Bu çevre başlı başına bir hayattır ( Tozlu, 1989, s.106 ).
Mesleki rehberlik ve danışma hizmetleri, bireylere bir meslek seçmeleri, bu meslek için hazırlanmaları, meslekte uyum sağlamaları, meslek içinde gelişme ve yükselmeleri amacıyla yapılan yardımlardır . Mesleki rehberlik ve danışmanın amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir ( Özgüven, 1994 , s149 ):
1- Seçme alanına giren mesleklerin işlevleri, nitelikleri, sorumlulukları ve sağladıkları olanaklar hakkında bireylerin gerçekçi ve objektif bilgi edinmelerine yardım etmek; çeşitli meslekleri eleştirel bir gözle görebilmelerinde ve diğer mesleklerle karsılaştırmalarında bireye yardım etmek;
2- Yeteneklerini keşfetmelerine ve bunları ilgili mesleğin gerekleri ile karsılaştırılmalarında bağlantı kurmalarında gerekli yardımları yapmak;
3- Girmeyi planladığı isin ne tür bir is olursa olsun bir değeri olduğunu kavramasına, takdir etmesine, isine karsı doğru bir tutum geliştirmesine yardım etmek; is, meslek ve faaliyetler hakkında kaynaklardan bilgi edinmelerini sağlamak;
4- Öğrencilere, meslek seçiminde karsılaşacakları problemler konusunda, danışmanına başvurmasıyla ilgili güveni sağlamak ;
5- Bir is ya da mesleğe uygun hazırlık ya da eğitim planlamasını yapmasına yardım etmek ve is ortamı ve çalışma grubu içindeki yerini anlamasına ve grubun işlevsel bir üyesi olmasına yardım etmek;
6- Basarının çaba ile elde edildiğini ve is doyumunun isi bilinçli ve yeterli düzeyde yapmaktan doğduğunu anlamasına yardımcı olmak;
7- Zihinsel, bedensel ve ekonomik yönden özürlü ve yetersiz olanların iş yaşamını gerçekleştirmelerine ve uyum sağlamalarına yardım etmek .
Meslek rehberliği, bir bireyin kendi nitelik ve şartlarını kavrayarak onlara en uygun mesleği seçmesi, bu meslek için hazırlanması ve bu mesleğe girerek orada başarı ile ilerlemesi oluşumuna yardım faaliyetleridir ( Tan, 2000, s.122 ).
5.3. Kişisel Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Nitelik itibariyle ne eğitsel ne de meslek planlarıyla ilgili olmayan problemler vardır. Bu problemler , kişinin duygu ve düşüncelerinden, sosyal ilişkilerinden, davranışlarından doğan problemlerdir. Bireylerin kendileriyle ilgili kişisel problemleri için yapılan yardımlara kişisel rehberlik ve psikoloji danışma denir. Her problemin kuşkusuz kişisel yanları vardır . Ancak , genellikle, 1) sağlıkla ilgili problemler, 2) başkalarıyla ilişki kurmaya ait problemler, (3) cinsiyet , kız-erkek ilişkileri , aşk ve evlenme ile ilgili problemler, (4) aile ve aile içi ilişkilerle ilgili problemler, (5) kendine güven, korku ve kaygı gibi iç yaşamla ilgili problemler, (6) değer yargılarıyla ilgili problemler ve (7) ben’lik tasarımı ile ilgili problemler kişisel problemler arasında sayılabilir . Okulda kişisel problemlerle ilgili rehberliğin temel amacı, bireyin kendini psiko-sosyal bir varlık olarak anlaması ve kabul etmesine, fiziksel ve sosyal çevresini gerçek boyutlarıyla idrak ederek kendi yetenek ve
imkânlarını en iyi şekilde kullanabilmesine yardım etmektir ( Tan, 2000, s. 139; Kepçeoğlu, 1999, s. 75 ).
6. OKULLARDAKİ REHBERLİK HİZMETLERİ
Rehberlik hizmetleri öğrenciye okulların değişiminde ve okul çeşitlerinin değişiminde, öğrencinin değişiminde gereklidir. Dolayısıyla öğrencinin geleceğiyle ilgili kararlar almasında rehberlik hizmetleri gereklidir. Bunu yanında ülkemizde hızla artan sınıf tekrarlarının artmasında rehberlik hizmetleri gereklidir. Ülkemizdeki demokratik eğitim anlayışının gelişmesi ve yerleşmesi içinde rehberlik hizmetleri gereklidir. Hızlı değişime paralel olarak değişen boş zaman değerlendirme, ailevi, sosyolojik ve felsefi nedenler, inanç ve değer hükümleri gibi birçok nedenden dolayı rehberlik hizmetleri gereklidir ( Tan ,1992:92 ).
Rehberlik hizmetleri,doğrudan doğruya öğrenciye yönelik ve dolaylı olarak da hizmetlerin etkililiğini artırmaya yönelik olarak öğrenciyle ilgili kişi ve kurumlarla yürütülen kapsamı oldukça geniş bir hizmetler bütünüdür ( Çam, 2003; 48 ).
Sınıf yöneticisi , öğreticiliğin yanında öğrenciye rehberlik de yapabilmelidir. Bu nedenle sınıf yöneticisinin rehberliğin temel ilkelerini bilmesi gerekir. Sınıf yöneticisi rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi için yönetici ve uzman kişilerle işbölümü yapmalı ve yakın işbirliği kurmalı. Rehber öğretmenden en verimli şekilde nasıl yararlanacağını bilmeli ( Erdoğan 2000:141 ).
Ülkemizde, eğitimde rehberlik dolayısıyla rehberlik hizmetlerinin 1950 yılından sonra Marshall yardımıyla başladığından bahsedebiliriz. Bu dönemde Türkiye’ye gelen Amerikalı uzmanlar bu konuda çalışmalar yapmışlardır ( Tan, 1992:35 ).
Rehberlik hizmetleri çeşitli şekillerde verilmektedir. Bunlar:
1. Psikolojik Danışma,
2. Oryantasyon,
3. Bireyi Tanıma,
4. Bilgi Verme,
5. Müşavirlik,
6. Yerleştirme,
7. İzleme, Değerlendirme, Araştırma ( Kuzgun,1992:7 ).
6.1.Psikolojik Danışma Hizmetleri
Psikolojik danışma hizmeti, rehberlik hizmetlerinin merkezini oluşturur. Bir diğer ifade ile tüm diğer rehberlik hizmetleri, psikolojik danışma anlayışı ve yaklaşımı içinde verilmelidir (Yeşilyaprak, 2003:10 ) .
.
6.2.Oryantasyon Hizmeti( Yeni Ortama Alıştırma)
Bu hizmet bir okula yeni başlayan öğrencilere eğitim yılı başında, okulu, kurallarını, işleyişini tanıtmak, okul ve o çevrede ihtiyaçlarını nasıl karşılayacakları hakkında bilgi vermek ve böylece yeni girdikleri ortama kısa sürede alışmalarına yardımcı olmak üzere yapılan çalışmalardır. Daha genel anlamda oryantasyon “Yeni bir işe, yeni bir okula, üniversiteye giren kişinin çevresine, işine, okuluna alışabilmesi için başladığı iş ya da okul çevresinde bulunan yetkiler tarafından hazırlanan özel ve oldukça kısa süreli bir eğitim programı”dır. (Ceylan, 1995) (1)
6.3.Bireyi Tanıma Hizmeti
Rehberlik hizmetleri içinde, öğrencinin gelişimine ve uyumuna yardımcı olabilmek için onu tanımak gereklidir. Bireyin yetenekleri, özellikleri, güçlü ve sınırlı yönleri, beklenti ve idealleri, ailevi koşulları, başarı durumu, ilgileri vb. yönleri hakkında çeşitli bilgiler onun gelişimini izlemek ve yardımcı olmak için kullanılır.
Bireyin tanınmasında sınıf öğretmenlerinin desteklenmesi ve iş birliği için okulda psikolojik danışmanın/rehber öğretmenin bulunması önemli ve vazgeçilmez bir husustur.(1)
6.4.Bilgi Toplama Ve Yayma Hizmeti
Bireyin kendini gerçekleştirebilmesi için öncelikle kendini tanıması ve bulunduğu çevrede içinde yaşadığı toplumda kendini nasıl geliştirebileceğini iyi değerlendirmesi gerekir. İşte bilgi toplama hizmetleri öğrencinin gerek duyabileceği her türlü bilgiyi onun yararlanmasına sunmak için yapılan çalışmalardır. Örneğin: seçmeli derslerin bulunduğu bir sistemde öğrenciye seçmeli derslerin kapsamı, amacı, kazandıracakları hakkında bilgi verilmesi gerekir. Ya da temel eğitim sonunda öğrencilere gidecekleri çeşitli liseler, bunların yapısı, niteliği, giriş koşulları gibi bilgiler verilmelidir. Aynı şekilde lise öğrencilerine de üst eğitim kurumları, üniversiteler ve koşulları vb. bilgiler verilmesi gerekir. Özellikle mesleğe yönelmede meslekleri tanıtmak amacıyla güncel ve yeterli bilgilerin verilmesi gençlerin doğru ve isabetli bir karar vermelerine yardımcı olacaktır.
Bunların yanı sıra okuldaki ve çevredeki eğitsel ve kültürel etkinlikler, yardım hizmetleri, yararlanılabilecek kurumlar, part time iş olanakları, mezun olduktan sonraki iş olanakları hakkında bilgiler…gibi öğrencilerin kendini geliştirmesi için ihtiyaç duyacağı her türlü bilginin toplanması, tasnifi, öğrencilerin yaralanmasına sunulması ve paylaşılması çalışmaları bu gruba girer.(1)
6.5.Yöneltme Ve Yerleştirme Hizmetleri
Öğrenci kendini tanıdıkça ve kendi gelişimi için yararlanabileceği bilgileri edindikçe bu iki grup bilgiyi kullanarak gelişime uygun durumlara yönelmeye başlayacaktır. İşte öğrencinin kendine uygun bir eğitim kurumuna, branşa,işe ya da mesleğe yönelmesi ve o konuma yerleşmesi için yapılabilecek yardım hizmetleri bu gruba girer. Ayrıca öğrencinin okul içi ya da okul dışı bir sosyal etkinliğe yönelmesi, psikolojik danışma hizmetinden yararlanması için teşvik edilmesi, seçmeli derslerden kendi gelişime yardımcı olacak alanları seçmesi, eğitim sırasında uygun kısa süreli iş, staj, uygulama alanlarına yönelmesine ve yerleşmesine yardım edici bütün çalışmalar bu hizmetlerin içine girer. Genel olarak bu hizmetlerin amacı bireyi içinde bulunduğu durumdan bir üst basamağa, gelişimi ve uyumu açısından daha iyi bir konuma yöneltmek ve yerleştirmek için çalışmaktır.
Bu hizmetin yürümesi için öğretmenin, psikolojik danışmanın/rehber öğretmenin, okul yöneticisi ve velilerle iş birliği içinde olması gereklidir. (1)
Okul içi ya da dışı bir sosyal etkinliğe yönelmesi,psikolojik danışma hizmetinden yararlanması için teşvik edilmesi, seçmeli derslerden kendi gelişimine yardımcı olacak alanları seçmesi eğitim sırasında uygun kısa süreli iş,staj,uygulama alanlarına yönelmesine ve yerleşmesine yardım edici bütün çalışmalar bu hizmetin içine girer ( Yeşilyaprak, 2003:13 ).
6.6.İzleme ve Değerlendirme Hizmetleri
İzleme ve değerlendirme hizmeti, yapılan önceki hizmetlerin bir devamı gibi düşünülebilir. Yöneltme ve yerleştirme sürecinin sonu ne olmuştur? Örneğin: psikolojik danışma yardımı alan öğrencide bu hizmetin sonucu beklenen değişiklik gerçekleşmiş midir? Oryantasyon hizmetleri öğrencilere ne ölçüde yararlı olmuştur? Okul içinde bir eğitici kolay yerleştirdiğimiz öğrenci ya da okul dışında part-time işe yerleştirdiğimiz öğrenci o konuma ne derece uyum sağlamıştır? Bütün durumların izlenip değerlendirilmesi yapılan hizmetlerin etkinliğini anlamak, gerekiyorsa yardım hizmetlerini sürdürmek, yeni düzenlemeler yapmak için gerekir.
Buradan da anlaşılabileceği gibi sağlıklı bir izleme ve değerlendirme hizmeti verilebilmesi için rehber öğretmenin/ psikolojik danışmanın okulunda uzun bir zaman yerleşik bulunmasını ön plana çıkarmaktadır. (1)
6.7.Müşavirlik ( Konsültasyon)Hizmeti
Okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha yeterli ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olunması ve tüm imkânların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır ( Onur, 1997:15 ).
İlköğretim okullarında rehberliğin amaçlarını genel başlıklar altında saymak mümkündür. Bu amaçları Kuzgun (1992:2) şu şekilde sıralamıştır :
• Verimli çalışma ve sınav becerileri
• Zamanı iyi kullanabilme
• Etkili karar verme, problem çözme ve plan yapma becerileri
• Kendini tanıma ve kendini kabul
• Etkili iletişim becerileri
• Meslekleri tanıma
• Kendi yetenek, ilgi ve kişilik özellikleri ile öğrenme konuları ve meslekler arasında bağ kurabilme
• Öğrenme ve çalışmaya yönelik olumlu tutumlar
• Kendini anlamada
• Kendine karşı sorumlu olma anlayışında
• İş ve eğitim dünyasını anlamada
• Karar vermede
• İnsan davranışını anlamada (özellikle başkalarıyla olan ilişkilerde)
• Hayatın, özellikle başkalarıyla olan ilişkilerde ilgi,beklentilerine ya da gereklerine uyum sağlamada
• Yüksek idealleri başarma ile ilgili değerlerinde.
7.İLKÖĞRETİMDE REHBERLİK
7.1..İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri
Bir okulda öğretim faaliyetleri dışında öğrencilerin gelişimine uygun ortam sağlamak, karşılaşılan güçlükleri gidermek ve gerekli önlemleri almak için bazı hizmetler sunulmaktadır . Bu tür hizmetler okullarda kurulan Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servisi tarafından yürütülmektedir ( Çam, 2003:48 ).
Okullarımızda, öğrenciye öğretim çalışmalarından ayrı, sınıf öğretimi dışında sağlanan ve onun kişiliğinin duygusal ve toplumsal yanları ile sağlıklı bir şekilde gelişmesine hizmet eden etkinlikleri kapsayan hizmetlere Öğrenci Kişilik Hizmetleri denir ( Yeşilyaprak, 2003:4 ).
Okulun bireyi zihinsel olduğu kadar toplumsal ve duygusal yönlerden de ele alarak, zihinsel olmayan etmenlere de yer verecek bir düzende bireyin kişiliğinin gelişmesine yönelik çalışmalarını sürdürmesi gerçeği ortaya çıkmaktadır ( Özoğlu, 1997:19 ).
7.2.İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve Öğretmen İlişkileri
Rehberlik hizmetlerinin etkili bir şekilde amacına ulaşabilmesi için işbirliği içinde ve ortak bir anlayış çerçevesinde sunulması gerekir.Okuldaki rehberlik hizmetlerinin sunulmasında okul psikolojik danışmanı ( rehber öğretmen ), okul müdürü ve müdür yardımcıları, sınıf rehber öğretmenleri ve diğer ders öğretmenleri aktif biçimde görev almaktadır. Ayrıca personelin yapacağı görevler Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliğinde açıklanmıştır ( Çam, 2003:49 ).
Okullarda rehberlik hizmetleri sadece danışman ( rehber öğretmen ) tarafından yürütülemeyecek kadar kapsamlıdır . Öğretmenlerin rol almadığı hiçbir rehberlik hizmeti, rehber öğretmen ne kadar başarılı olursa olsun , asla etkili olamaz . Bir okulda rehberlik örgütünün kurulması öğretmenlerin rehberlik sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Tersine iyi bir rehberlik uygulamasında öğretmenin rolü daha da önem kazanır ( Kuzgun,1997:11 ).
Türk Milli Eğitiminin Amaçları ile değişik okulların kuruluş amaçlarına uygun, ferdi davranışlarda kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişmeyi meydana getirmesi süreci olarak tanımlanan eğitimi; görev kabul etmiş tüm eğitim personeli tarafından, rehberlik, okuldaki bütün personeli kapsayan yönetici ve öğretmenlerin müşterek sorumluluğu altında yürütülen bir faaliyettir. Okuldaki bütün görevliler rehberlik çalışmalarına katılmakla yükümlüdürler. İlkelerine uyularak ele alınması öngörülmektedir . ( Kantarcıoğlu,1987:68 ).
Her şubedeki öğrencilerin rehberlik hizmetlerinden sorumlu olan sınıf rehber öğretmenleri, okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı doğrultusunda sorumlu oldukları öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma planını hazırlarlar. Bu aşamada psikolojik danışmanla ve diğer öğretmenlerle işbirliği içinde çalışmak ve önerilerini almak gerekir ( Çam, 2003:52 ).
Öğretmenler, okulda öğrencileri en iyi tanıyan , onlarla en yoğun iletişim kuran ve karşılıklı saygı ve güvene dayalı ilişkiler geliştiren kişilerdir. Ayrıca rehberlik servisi ile öğrenciler arasında adeta bir köprü görevi görürler. Öğretmenlerin öğrencilerle çok daha sık iletişimde bulunmalarının doğal bir sonucu olarak neredeyse onların sorunlarını ilk hisseden kişi olarak bu tür öğrencileri tespit etme ve okul rehberlik servisine havale etme gibi bir görevleri vardır ( Kaya ve Çivitçi, 2003:247 ).
7.3. İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve Öğrenci İlişkileri
Eğitim uygulamalarında Rehberlik servisleri, düzeltici ve iyileştirici özellikleri ve işlevleri yanı sıra, her bireyin öğrenim ve kişisel gelişmesi için fırsat ve olanaklarını kullanılmasında ve değerlendirilmesinde ve bireyin yönlenmesinde yardımcı olmak durumundadır ( Özoğlu, 1997:124 ).
Eğitimin anlam ve fonksiyonları üzerinde görüş ayrılıkları bulunmakla birlikte, çağdaş eğitimin öğrencinin bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal olan bütün kapasitelerini kendine en uygun bir düzeyde geliştirmesi için çaba göstermesi gerektiği konusunda tam bir anlaşmaya varıldığı söylenebilir. Eğitim, bireyi tüm yönleri ile bir bütün olarak ele alma ve geliştirme durumundadır ( Kepçeoğlu, 2001:35 ).
Kişisel rehberlik, öğrencinin kendini tanıması , anlaması , üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesi ; kendine güven, kişilerarası ilişkilerde
becerikli ; kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. Bu yönlerden her öğrencinin değişik zamanlarda ve değişik derecelerde yardıma ihtiyacı olabilir ( Yeşilyaprak, 2003:71 ).
7.4..İlköğretim Okullarındaki Rehberlik Servisleri Ve Yönetim İlişkileri
Rehberlik servisinin kurulduğu okullarda görevli psikolojik danışmanların, öğrencilerin her yönüyle bir bütün olarak gelişmelerini desteklemek için çaba harcamaları gerekir. Ancak, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin amacına ulaşabilmesi için psikolojik danışman tek başına çaba sarf etmesi yeterli olmamaktadır. Öğretmenin ve okul yönetiminin desteği olmadan etkili bir rehberlik çalışmasından söz edilemez. Yönetici ve öğretmenlerin psikolojik danışmanlarla ortak ve yeterli bir anlayış içinde ekip çalışması yapmaları gerekmektedir ( Akbaş, 2001:6 ).
8.ORTAÖĞRETİMDE REHBERLİK
Orta öğretim 15-18 yaş grubunu kapsayan, öğrencilere bir meslek kazandırmayı ve onları yükseköğretim kurumlarına hazırlamayı amaçlayan eğitim devresidir. Öğrencile, gerek milli eğitimin genel amaçları ve temel ilkelerine uygun olarak, asgari ortak bir kültür ile birlikte, ilgi ve yeteneklerine göre “yüksek öğretime” veya “hayata ve iş alanlarına” hazırlanırlar (Yeşilyaprak, 2002).
İnsanlar aldıkları eğitim ve ilgi-yetenekleri, bilgi düzeyleri, sosyo-kültürel varlıklarıyla toplumların gelişmesine, ilerlemesine yön verirler. Böylece toplum içindeki ve toplumlar arası bilgi paylaşımı depolanması “bilim”i dolayısıyla da “bilimsel bilgi havuzu”nu meydana getirir. Bugün toplumda öğretmen, doktor, avukat, mühendis, mimar, ekonomist gibi sektörel elemanların olması ve bunun yanında hemşire, teknisyen, sekreter, muhasebeci gibi ara elemanların olması toplumun “bir yandan ekonomik sistem içinde kendilerinden beklenen görevleri yerine getirirken, diğer yandan halk kitleleri ile aydınlar arasında iletişim kurulmasına yardım eder” (Erden,1998).
Bunun yanında orta öğretim kurumları yüksek öğretime öğrenci yetiştirerek ikinci bir işleve daha sahiptir. Yüksek öğretimdeki öğrencilerin başarıları, orta öğretimdeki eğitim ve öğretimin niteliğine bağlıdır. Milli Eğitim Temel Kanuna göre “Bütün öğrencilere orta öğretim seviyesinde asgari ortak bir genel kültür vermek suretiyle, onlara kişi ve toplumun sorunlarını tanıtmak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak; öğrencileri, çeşitli program ve okullara, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş alanlarına hazırlamaktır” (Madde,28).
Tan (1992)’a göre orta öğretimde, ergenin kişilik bütünlüğünü kazanması, yetişkinlerin iş dünyasına hazırlanması, özel yeteneklerinin geliştirilmesi, kendini dil ve sanatla ifade edebilmesi, yüksek öğrenime hazırlanması … ağırlık kazanmış olan amaçlardır.
Ülkemizdeki orta öğretim kurumları aşağıdaki işlevleri yerine getirmeye çalışırlar (Özgüven, 1999)
Öğrencilerin ulusal ve milli çerçevede bütünleşmelerini sağlamak Öğrencilerin bireysel özelliklerini ve yeteneklerini azami düzeye kadar geliştirmek Ülkenin iş ve çalışma yaşamına orta nitelikli insan güzü yetiştirmek (ara insan gücü)Toplumda yapıcı, yaratıcı, uyumlu ve girişimci yurttaşlar yetiştirmek. Öğrencilerin bilim ve teknolojide derinleşmelerini sağlamak ve yüksek öğretime hazırlamak Öğrencilerin iş yaşamı ile ilgili olarak sanayi ve yaygın eğitim ile ilişkiler kurmalarını sağlamak
Uluslar arası ilişkiler, girişimcilik bilgi ve becerilerini artırmak ve yabancı dillerini geliştirmek.
Bunu yanı sıra öğrencilerin dönem özellikleri de rehberlik hizmetlerinin yanında psikolojik danışma hizmetlerinin de verilmesini gerektirmektedir. “Lise yılları daha çok ergenlik dönemi kapsamında düşünülebilir. Bu dönem ergenin kendini aradığı, değerler oluşturarak kimliğini belirlemeye çalıştığı bir dönemdir. Bu yüzden oldukça bunalımlı geçen bir dönemin sağlıklı aşılabilmesi eğitimde gence yönelik psikolojik hizmetleri zorunlu hale getirir” (Yeşilyaprak,2002).
Bütün bu durumlar, eğitimde gencin kendini rahat ifade edebileceği, güvendiği ve yakın hissettiği yetişkinlerle sağlıklı ilişkilere girebileceği demokratik bir ortam gerektirir. Ancak rehberlik anlayışının var olduğu ve gence çeşitli yardım hizmetlerinin sunulduğu bir ortam bu süreci sağlıklı bir şekilde yaşamasına yardımcı olabilir(Yeşilyaprak,2002).
Birey kendini gerçekleştirme çabalarını sürdürürken önemli ya da önemsiz, bilinçli ya da farkında olmadan, bir takım tercihler yapmakta, kararlar almaktadır. Bireyin karar verirken daha bilinçli davranmasına dış baskılardan ve iç çatışmalardan arınık olmasına yardımcı olmak rehberliğin en önemli amacıdır. Bireyin küçük ve önemsiz gibi görünen kararlarında bile mümkün olduğu kadar zengin ve doğru bilgiye dayanmasına, iç çatışmalarından haberdar olmasına, göremediği seçenekleri görmesine ve giderek sorunlarını kendi başına çözebilen bir kişi haline gelmesine yardım etmek rehberliğin başlıca hedefini oluşturmaktadır (Kuzgun,1992)
8.1 . Ortaöğretimde Okula ve Mesleğe Yöneltme
Ortaöğretimde mesleğe yöneltme su şekilde yapılır ( Kulaksızoğlu, 1994, s.25 ). :
1- Kendilerine en uygun olan dallara ayrılabilmeleri için yönlendirmek.
2- Lisede okuyacağı dallarla, yükseköğretimde okuyacağı programlar arasındaki ilişkiye dikkat çekmek.
3- Kendisine en uygun yükseköğretim programlarının neler olabileceği konusunda rehberlik ve mesleki danışmanlık yapmak .
4- Üniversite sınavı öncesi dolduracağı tercih formunu hatasız olarak hazırlayabilmesi için öğrenciye rehberlik yapmak .
5- Ders öğretmenlerinin her birinin ders konuları ile doğrudan ilgili olan meslekleri tanıtmalarını, böylelikle örgencilerin meslek çeşitleriyle ilgili sözcük dağarcıklarının genişlemesini sağlamak
9.YÜKSEK ÖĞRETİMDE REHBERLİK
Önceki basamaklara göre yüksek öğretim basamağındaki eğitim kurumlarının yapı, amaç, işlev ve işleyişindeki değişikliklere ek olarak yüksek öğretimdeki öğrencilerin ergenlik dönemlerinin sonlarında olmaları, onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farklılaştırmaktadır.
Yüksek öğrenim döneminin ihtiyaç ve problemleri de tabiatıyla öncekigelişim dönemlerinin ihtiyaç ve problemlerinden farklı olmaktadır. Yüksek öğrenim gençliği, ev ve aile nüfuzundan çıkmakta, kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır, öğrenim süresince barınma, beslenme, akademik başarı, kız-erkek ve arkadaş ilişkileri, flört ve aile kurma, malî destek, sağlık gibi bir çok sorunu halletme, kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma, kendini seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunları en uygun tarzda çözmekle yükümlüdür. Kendisinin, toplumun ve insanlığın sosyolojik,politik ve ekonomik sorunları, onu daha yakından ilgilendirmekte ve düşündürmekte, hatta üzmektedir.
Üniversiteli genç örf ve âdetler, değerler, inançlar, tavırlar, davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. Orta öğrenimde meslek seçimi önemli bir sorun iken, yükseköğrenimde girmiş olduğu öğrenim programının hedeflediği meslekte yetişme ve mezuniyette iş bulma sorunlarıyla yüzyüze gelmektedir.
Bütün bu ve benzeri sorunların çözümüne yönelik karar ve plânlarında asıl yetkili ve sorumlu olan, gencin kendisidir. Bu yetki ve sorumluluklarda gencin desteğe ihtiyacı vardır. Bu desteği vermesi gereken de rehberlik örgütüdür.
Üniversitelerimizde yetenekleri ölçüsünde başarı göstermeden öğrenimini sürdüren öğrenci sayısının yüksek oranlarda olduğu ileri sürülmektedir. Üniversite giriş sınavları ile üniversitedeki başarı düzeyi arasındaki düşük ilişkilerle ilgili bulunan araştırma bulguları da bu kanıyı doğrular niteliktedir. Yeteneklerinden anlamlı derecede daha düşük bir basan gösteren öğrencilerin durumları ise kalkınmakta olan bir ülke için hayati öneme sahip olan nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini olumsuz biçimde etkilemektedir.
Üniversite öğrencileri hangi nedenlerle rehberlik yardımı almak isteyebilirler? Yüksek öğretim kurumlan olan üniversitelerde rehberlik hizmetleri Sağlık-Spor ve Kültür Dairesi Başkanlığı adı verilen birim altında örgütlenmiştir. Ne var ki çoğu üniversitede henüz gelişmekte olan bu hizmetlerin yeterince etkili olmadığı da bir gerçektir. Yüksek öğretim düzeyindeki gençlerin kendilerine özgü sorunlarıyla başedebilmeleri, bu kurumlarda da etkili rehberlik hizmetlerinin hayata geçirilebilmesine yönelik düzenlemelerin yapılabilmesine olanaklıdır. Bu bakımdan üniversitelerdeki rehberlik hizmetlerinin Öğrenci Kişilik Hizmetleri adıyla oluşturulacak olan birimler altında toplanarak yeniden örgütlenmesi yararlı olacaktır.(2)
9.1. Yüksek Öğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma
İlköğretimde daha çok eğitsel rehberliğe; ortaöğretimde meslek rehberliğine ağırlık tanınırken, yükseköğretimde, kişisel rehberliğe ağırlık verilmektedir.Ne var ki bugün yükseköğretim görmeye hak kazanmış öğrencilerimizin birçoğu, ilköğretim ve ortaöğretimde, sözü edilen nitelikte bir rehberlik ve psikolojik danışmadan yararlanamamışlardır. Bu yüzden, öğrencilerimiz bu düzeyde bile eğitsel rehberlik ve meslek rehberliğine gereksinim duymaktadırlar. Yükseköğretime başlamış olan öğrencilerimiz arasında örneğin, not tutma özet çıkarma, hızlı okuma, okuduğunu anlama gibi konularda bile sorunu olan öğrenci sayısı az değildir.
Yükseköğretime başlamış olan Öğrencilerimiz arasında, girdiği bölümü ya da dalı sevmediği, bu dalda başarı gösteremediği için, kabarık sayıda bir öğrenci grubu, bölümünü ya da yöneldiği dalı değiştirmek istemektedir. Bu nedenle eğitsel rehberlik ve meslek rehberliği, yükseköğretim kurumlarımız için de bir gereksinim olarak ortaya gelmektedir. (2)
KAYNAKLAR
AKBAŞ , Sabit. ( 2001 ) .İlköğretim ve Ortaöğretim Okullarındaki Rehberlik Hizmetlerinin Yürütülmesinde Oluşturulan İşbirliğinin İncelenmesi.Adana :
Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ( Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi )
ALTINTAŞ , Ersin ( 2003 ) . Okullarda Rehberlik Hizmetleri Alanları –Birimleri . Gürhan Can ( Ed) , Psikolojik Danışma ve Rehberlik . Ankara: Pegem Yayınları,1-26
ÇAM , Sabahattin . ( 2003 ) . Okullarda Rehberlik Hizmetleri Alanları-Birimleri . Gürhan Can ( Ed) , Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Ankara: Pegem Yayınları,47-70
ERDEN, M. ve Akman. Eğitim Psikolojisi (Dördüncü Baskı) Ankara: Arkadaş Yayınevi (1998)
ERDOĞAN,İrfan. (2000).Sınıf Yönetimi.İstanbul:Sistem Yayıncılık.
ERKAN, Serdar. Okul Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programlarının Hazırlanması. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2001.
ILGAR, M. Zeki. ‘’Rehberliğin Başlıca Türleri’’, Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2002.
KANTARCIOĞLU,Selçuk.(1987).Orta Dereceli Okul Öğretmenleri İçin Rehberlik El Kitabı.İstanbul:Milli Eğitim Basımevi
KEPÇEOĞLU, M. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Özdemir Ofset. Ankara,1996.
KEPÇEOĞLU,Muharrem(2001).Psikolojik Danışma ve Rehberlik.İstanbul:Alkım Yayınları
KILIÇÇI, Yadigar, Okulda Ruh Sağlığı. Ankara: Anı Yayıncılık, 1992.
KULAKSIZOGLU, Adnan, KULAKSIZOGLU, E. Nur, Meslekler Rehberi, Kavram Yayınları, İstanbul,1994 s. 25.
KUZGUN,Yıldız ( 1992).Rehberlik ve Psikolojik Danışma.Ankara .ÖSYM Yayınları
KUZGUN,Yıldız(1997).Grup Rehberliği El Kitabı.Ankara.Milli Eğitim Bakanlığı Yayınevi
Milli Eğitim Temel Kanunu, 24/06/1973 – 14574 Numarası : 1739 (Madde 28)
ONUR, Mustafa. (1997). Giresun İli Merkez Liselerindeki Yönetici,Öğretmen ve Öğrencilerinin Rehberlik Anlayışlarının İncelenmesi. Trabzon : Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ( Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi )
ÖZGÜVEN, E., Psikolojik Testler. Yeni Doğuş Matbaacılık. Ankara. 1994
ÖZGÜVEN, İ. Ethem. Çağdaş Eğitimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Ankara: A.Ü Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, no:181 (1999)
ÖZOĞLU,Süleyman Çetin (1997).Eğitimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma.Ankara:Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları
SAYIN, Saime, Lise Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri ve Denetim Odakların Stewart, A.C., Perlmutter, M. & Freidman, S. (1989).Lifelong human development.Newyork: John Wiley & Sons.
TOZLU, Necmettin, İsmail Hakkı Baltacıoglu’nun Eğitim Sistemi Üzerine Bir Araştırma, M. E. B. Yayınları, İstanbul, 1989, s. 106.
TAN,Hasan ( 1992).Psikolojik Danışma ve Rehberlik.İstanbul : Alkım Yayınları
TAN, Hasan. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 2000.
YEŞİLYAPRAK, Binnur. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri (Gözden Geçirilmiş 3. Baskı) Ankara:Nobel Yayınları (2002)
YEŞİLYAPRAK, Binnur, Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım,2003.
YILMAZ, Hasan ve ÜRE, Ömer, Rehberlik, Çizgi Kitapevi, Konya, 2002, s. 33.
İNTERNET SİTELERİ
2)http://www.odevarsivi.com/dosya.asp?islem=gor&dosya_no=73896
ÖZGEÇMİŞ
Mükerrem KALKAN
KİŞİSEL BİLGİLER
Doğum Tarihi : 10.07.1978
Doğum Yeri : Kelkit / Gümüşhane
Medeni Durumu : Evli
EĞİTİM
Yüksek Lisans : Ahmet Yesevi Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Eğitim Yönetimi ve Denetimi Yüksek Lisans Programı , 2009 - devam ediyor .
Lisans : Atatürk Üniversitesi – Erzincan Eğitim Fakültesi – Türkçe Öğretmenliği Bölümü , Erzincan , 2002 .
Lise : Muammer ve Enver Şahin İmam Hatip Lisesi – Sosyal Bilimler Bölümü, Gümüşhane , 1996 .
Ortaokul : Söğütlü Ortaokulu , Gümüşhane , 1992 .
İlkokul : Söğütlü İlkokulu , Gümüşhane , 1988 .
ÇALIŞTIĞI KURUMLAR
2008 - 75.YIL İMKB YİBO , Kelkit , Gümüşhane devam ediyor
2004 – 2008 : Cumhuriyet İlköğretim Okulu,Kelkit , Gümüşhane - devam ediyor.
2002 – 2004 : Fatih İlköğretim Okulu , Kaynarca , Sakarya
İLETİŞİM
Mail : mukerremkalkan@hotmail.com
Web : www.mukerremkalkan.com
Gsm : 05354930252